Ngày Xuân Nói Chuyện "SÀI-GÒN ĂN"

Lê Thương

Nhắc lại chuyện Sài Gòn xưa mà không nhắc chuyện "Sài-Gòn Ăn" là một điều thiếu sót bởi vì ngay từ thuở những người đến lập nghiệp đầu tiên và tạo nên một Sài-Gòn văn minh, phồn thịnh, sầm uất thì cái ăn, cái mặc đã là những cái đi đầu. "Văn hóa ẩm thực" của Sài Gòn không mang sắc thái cầu kỳ như Hà Nội hay nặng tính trình diễn cung đình như Huế mà mang đặc trưng thực dụng, bình dân, mộc mạc và đậm đà.

Trước ngày Sài Gòn đổi chủ, sáng sớm thức dậy, nếu là nhà ở trong hẻm thì người ta nghe những tiếng rao hàng lanh lảnh của các hàng quà, hàng xôi. Xôi có đủ cả mặn lẫn ngọt như xôi thịt, xôi gà, xôi lạp xưởng, xôi ruốc, xôi nếp thang, xôi gấc, xôi dừa, xôi bắp, xôi vò, xôi đậu xanh, xôi đậu phụng, xôi đậu đen. Ðó là trong hẻm, còn ở các lề đường thì có những gánh hàng rong ăn sáng như bún riêu, cháo lòng, cháu huyết, hoặc những xe hủ tiếu mì hay những xe hàng phở bán dạo buổi sáng. Cháo huyết là món ăn bình dân, rẻ tiền. Cháo được nấu nhừ, huyết cắt vuông thành từng miếng nho nhỏ, vừa vặn với cái muỗng. Cháo huyết thường ăn với giò cháo quẩy cắt khoanh. Cái giòn, cái béo của giò cháo quẩy hòa hợp với cái bùi của cháo cộng mùi của hành, tiêu, ớt làm cho tô cháo đậm đà, thơm phức ngon không chê được.

Nói về cà-phê buổi sáng, đối với giới bình dân, ngon nhất là ở các đầu hẻm. Uống quen lâu ngày người uống ghiền chỗ ngồi mặc dù ghế đẩu long chân, vách tường ám khói, thỉnh thoảng phải dời chỗ ngồi cho người dắt xe ra ngoài. Ở Chợ Cũ nhiều quán cà-phê trông không được sạch sẽ cho lắm nhưng vừa hừng đông đã đông khách. Riêng những ai thích điểm tâm bằng cơm buổi sáng thì có thể quá bộ xuống Võ Tánh gần Bùi Chu với nhà thờ Huyện Sĩ trong một ngõ hẻm nối dài. Ðặc biệt cơm tấm sườn-bì-chả thì phải xuống tận Hàm Nghi, gần Việt Nam Thương Tín. Cơm tấm ở đây ngon nhờ hột cơm ráo, rời rạc, không quá khô và nước mắm thì thật là hấp dẫn. Còn những ai thích bún chả, bún chả giò, bún thịt nướng, bún nem nướng, bún măng vịt, bún thang, bún riêu, bún mắm, bún suông, bún bì, bún bì chả giò, bún ốc, bún nước lèo, bún bò kho, bún cà-ri, bún chay hãy vào Chợ Bến Thành, có đủ cả. Muốn ăn phở thì nhiều chỗ lắm nhưng ngon và đông khách vẫn là Phở Pasteur, Phở Hòa, Phở Công Lý, Phở Nguyễn Hoàng, Phở Xe Lửa, Phở Tàu Bay, Phở Tương Lai, Phở Quyền, Phở 79 đường Võ Tánh hay Phở Hiền Vương. Ở đường Hiền Vương nổi tiếng về phở gà với những đùm trứng non vàng óng ánh thấy mà thèm. Phở có nhiều thứ như tái, chín, nạm, vè dòn, gân, sách, sụn, móng, vú bò, ngầu pín, tủy, xí quách cùng với nước béo hành chần. Nghệ thuật thưởng thức phở là khi tô phở được bưng lên, ta bèn chúi cái mũi xuống tô phở còn nghi nghút khói rồi hít một hơi dài. Mùi thơm thoang thoảng của thịt bò hòa lẫn với mùi hành, mùi hồi tạo một mùi vị nóng, cay, nồng bàng bạc khắp mũi khiến người thưởng thức chảy nước miếng. Ai thích bánh mì buổi sáng vừa nóng, vừa dòn, vừa ngon hãy ra đường Nguyễn Thiện Thuật với bánh mì jambon, paté gan, xúc xích, giò, chả hay bánh mì xá xíu, bánh mì xíu mại hoặc bánh mì lòng gà rưới nước sốt ăn quên thôi. Bánh mì ngon còn có bánh mì Như Lai ở Chợ Cũ, đặc biệt bánh mì gà ngon, nổi tiếng phải nói là Nguyễn Ngọ ở đường Trần Hưng Ðạo góc Cô Giang với cô hàng đẹp như mơ. Mua một ổ bánh mì mà vương vấn tơ lòng hồi nào không hay!

Hủ tiếu thì lền khên khắp Sài-Gòn, Chợ Lớn chỗ nào cũng có. Nhưng hủ tiếu ngon phải nói đến hủ tiếu Nam Vang ở Thanh Xuân trong Chợ Cũ hay Thanh Hải góc đường Bùi Viện và Trần Hưng Ðạo hoặc Kim Tháp đường Thành Thái. Ngoài ra còn có hủ tiếu Mỹ Tho ở quán Mỹ Tiên cũng được tiếng là ngon. Hủ tiếu ở mấy nơi nầy có thịt bằm, giá, hẹ, cải bắp thảo, tốp mỡ nên ăn dòn dòn, beo béo, thơm thơm cộng với nước lèo thật là ngon. Chợ An Ðông có hủ tiếu khô, còn hủ tiếu tôm cua thì ở đường Võ Duy Nguy Phú Nhuận, cả hai đều ngon và đông khách. Bánh cuốn ngon thì có bánh cuốn Hải Nàm nằm ở rạp Văn Hoa góc Cao Thắng với Trần Quý Cáp hoặc bánh cuốn Thanh Trì. Ăn bánh cuốn hay ăn bún thang phải có chút nước cà cuống mới đậm đà hương vị, còn bánh ướt tôm khô ở đường Nguyễn Tri Phương cũng khá nổi tiếng. Chợ Vườn Chuối thì có món mì gà hấp dẫn, còn Chợ Bàn Cờ thì có cháo sườn non rất ngon, nhai luôn được cả xương. Bánh canh giò heo ngon phải ra Chợ Thái Bình, gần đó là rạp Khải Hoàn có chị bún bò viên gân ăn rồi quên thôi. Về bánh bao thì có nhiều ở các tiệm Tàu, nhưng bánh bao ngon thì có bánh bao Ông Cả Cần, tức Bà Năm Sa Ðéc ở tuốt trong Ngả Sáu Nguyễn Tri Phương. Bánh bao Ông Cả Cần to tổ chảng, sáng ăn một cái là quên luôn cơm trưa. Bánh bao xuất xứ từ người Hoa nhưng bánh bao Ông Cả Cần ăn đứt bánh bao của các tiệm Tàu. Thích tỉm sấm ngon buổi sáng phải chạy vô Chợ Lớn đến tửu lầu Ðình Hảo, có đủ cả bánh bao xíu mại, há cảo, hoành thánh chiên, bánh xếp nước, bánh củ cải chiên, cẳng gà chân vịt hầm thuốc Bắc, lòng bò hấp ngũ vị hương. Ngoài ra còn nhiều món điểm tâm khác như mì Quảng, bún bò Huế, bánh mì bò kho, trứng ốp-la ăn bánh mì, bánh mì cà-ri, bún chay, hủ tiếu chay... mặc tình khách lựa chọn tùy thích.

Buổi trưa, nếu ai làm biếng không muốn về nhà ăn cơm trưa thì có thể thả rề ra Hàm Nghi, Chợ Cũ gần Tòa Hòa Giải ghé quán Bà Cả Ðọi với món canh chua cá kho tộ không thua gì Bầu Quỳ ở Bãi Trước Vũng Tàu. Canh chua ngon là khi nào vị mặn, ngọt, chua, cay hòa hợp đúng độ. Canh chua thì có canh chua cá lóc hay cá bông lau. Cá canh chua phải chấm nước mắm nguyên chất dầm ớt cho cay ăn mới đã. Còn cá kho tộ thì hoặc cá bông lau, cá lóc, cá trê hay cá rô mề cho nước mắm vào, thêm tiêu, thêm mỡ hành kho cho đến khi nước cạn chỉ còn sền sệt rồi dùng đũa mà quẹt mới ngon. Nếu thích cơm trưa với sườn nướng, gà nướng chịu khó chạy lên bến xe Nguyễn Cư Trinh gần Cống Quỳnh. Ở đây còn có quán Thanh Sơn với những món lạp xưởng nướng, cá chiên nước mắm me hay nước mắm gừng, tàu hũ kho, canh dưa chua ăn với thịt kho tàu bằng nước dừa tươi. Về cơm trưa còn một số quán tương tự như trên mọc rải rác khắp Sài-Gòn, Chợ Lớn, Phú Lâm, Xa Cảng Miền Tây, Khánh Hội, Thị Nghè, Hàng Xanh, Ngả Tư Bảy Hiền, Lăng Cha Cả, Bà Chiểu...

Ðến xế chiều lại mò xuống đường Hai Bà Trưng gần sát nghĩa trang Mạc Ðỉnh Chi để thưởng thức món đu đủ bò khô, sau đó ghé vào đường Ðinh Công Tráng để ăn bánh xèo cùng nhiều món ăn chơi khác như bò nướng vỉ, bò nướng ngói, bò lá lốt, bò cuốn mỡ chài, nem nướng, chạo tôm. Bánh xèo là món đặc biệt của "Sài-Gòn Ăn" nói riêng, của Miền nói chung và dân Nam Kỳ rất khoái ăn bánh xèo. Ở đường Nguyễn Tri Phương có quán Hoa Lý, chủ nhân là người gốc gác Miền Tây rất nổi tiếng về món bánh xèo. Hoa Lý chỉ chuyên bán các món ăn Miền Nam, đứng đầu thực đơn là món bánh xèo, kế tiếp là các món chả giò, bún, chạo tôm, bì cuốn, bánh đập, bánh tằm bì. Bánh xèo được làm bằng bột gạo trộn trứng nên có mùi thơm đặc biệt. Người đứng đổ bánh múc một vá bột đổ vào cái chảo nóng trên bếp phát ra một tiếng "XÈO" lạ tai thích thú. Có lẽ bánh nầy được đặt tên một cách nôm na và đơn sơ do tiếng "xèo" vui tai nầy. Kế tiếp người đổ bánh bỏ vào chảo vài ba con tép để nguyên đầu râu ria, vài ba miếng thịt ba rọi xắt mỏng, một nhúm giá sống đoạn đậy nắp vung lại chừng vài ba phút, sau đó gấp cái bánh xèo lại làm đôi rồi cẩn thận xúc cái bánh ra dĩa. Bánh xèo ăn với nước mắm, rau thơm, xà-lách, dưa chuột có thêm cải bẹ xanh. Bánh xèo là món ăn có nhiều mỡ dễ ngán nên ăn kèm với cải bẹ xanh có vị đắng và nồng hầu kích thích vị giác hơn, khoái khẩu hơn. Thích bún bò Huế hãy đến cầu sắt Ða-Kao hay ngả sáu Lê Văn Duyệt và Nguyễn Thông nhưng đầy đủ những món Huế mà đúng hương vị đất thần kinh phải ghé qua quán Hương Bình nằm trên đường Cao Thắng gần ngả tư Phan Thanh Giản. Ở Hương Bình có đủ các món ăn Huế và mì Quảng. Tô mì Quảng thì có rau thơm, có cọng rau muống được chẻ thật đẹp và những lát hoa chuối được thái mỏng. Dùng đũa trộn đều tô mì vì ở dưới gói ghém những cái ngon, đó là những sợi mì Quảng màu vàng nằm lẫn với tôm thịt. Mì Quảng thuần túy chỉ có tôm thịt mà phải là loại tôm thẻ hoặc tôm đất mới ngon. Ăn mì Quảng chang nước súp vừa phải, nhiều quá mất ngon, ta có thể thêm một vài miếng ớt, một muỗng tương hay một chút nước mắm Nam Ô.

Còn bún bò Huế thì phải đi đôi với ớt, ớt phải cay xé họng, vừa ăn vừa hít hà, cay đến chảy nước mắt nước mũi, đến đổ mồ hôi trán, tuôn mồ hôi nách thì mới ngon. Có nhiều cô, nhiều bà khi ăn bún bò thì ăn một cách nhẹ nhàng, thanh thản nhưng sau khi "làm" xong một tô bún bò thì mồ hôi trán, mồ hôi nách cũng nhuể nhại như ai. Nhưng ăn đổ mồ hôi như rứa mới ngon, mới đúng phong cách văn hóa ẩm thực của con Rồng cháu Tiên. Còn một điều nữa là ăn bún bò phải ăn lúc trời nóng, trời càng nóng ăn càng ngon vì thế tô bún bò mùa đông không ngon bằng tô bún bò mùa hè.

Tối đến có bò bảy món Ánh Hồng ở cổng xe lửa số 8 bên Phú Nhuận do ông bà Lê Văn Khá sáng lập từ năm 1954. Ánh Hồng rất nổi tiếng về bò bảy món, với các món bò lá lốt, bò cuốn mỡ chài, chả đùm, cháo bò ngon không chê được. Quán lúc nào cũng đông khách, nhứt là vào những chiều Thứ Bảy và Chúa Nhật. Ngoài Ánh Hồng còn có cơm Tây ở Tài Nàm gần Chợ Cũ đường Ngô Ðức Kế, Ðào Viên ở Chợ Lớn hay cơm Ta với bò lúc lắc ở Nam Sơn góc đường Phan Ðình Phùng và Nguyễn Thiện Thuật. Riêng cơm Tàu, cơm thố phải vô Chợ Lớn với đủ các món ăn Quảng Ðông, Triều Châu, Phước Kiến, Tứ Xuyên, Thượng Hải, Hồng Kông, Bắc Kinh, giá thượng lưu tới bình dân đều có cả. Sang, đẹp, ngon mà mắc thì có Ðồng Khánh, Bá Ðạt, ại La Thiên , Ái Huê, Arc-En-Ciel. Trung lưu thì có Tân Ðào Viên, Mỹ Lệ Hoa, Hải Ký Mì Gia, Ðình Hảo. Trong số các nhà hàng Tàu kể trên, Ðồng Khánh nổi tiếng về heo quay, Bá Ðạt về đồ biển, nhất là sò huyết, Arc-En-Ciel gà gói giấy, Mỹ Lệ Hoa vịt Tứ Xuyên, Tân Ðào Viên gà xối mỡ, Ðình Hảo thì tỉm sấm. Bình dân một chút là những quán ăn Tàu nhỏ trong các con hẻm nhưng cũng thật là hấp dẫn với hủ tiếu sa-tế, hủ tiếu Triều Châu, mì khô, mì nước, mì xào thập cẩm, mì vịt tiềm. Còn ở vùng Sài-Gòn, thượng lưu, sang thì có Caravelle, Continental. Trung lưu thì có Sing Sing ở đường Phan Ðình Phùng hay Thanh Thế, Bô-Ða, La Pagode hoặc Mỹ Cảnh trên sông Sài-Gòn. Riêng Caravelle là nơi tụ tập của các tay làm chính trị, còn giới chạy "áp-phe" thì ăn dầm nằm dề ở nhà hàng Thanh Thế và dân làm báo, ký giả, nhà văn, nhà thơ thì thường lui tới, đóng đô ở Kim Sơn, Bô-Ða, La Pagode. Hay là muốn tránh không khí ồn ào của Sài-Gòn, thích khung cảnh yên tịnh đồng quê thì lên Ðường Sơn Quán nằm trong vườn cao su Thủ Ðức. Ngoài ra với túi tiền vừa phải nhưng không kém phong lưu, ta có thể lên cư xá Thanh Ða ăn vịt luộc và cháo vịt hay qua Thủ Thiêm thưởng thức món vịt Xiêm vừa tiết canh, vừa rô-ti, vừa luộc, vừa cháo, vừa nướng chao. Hoặc đi về phía Nhà Bè, từ lâu nổi tiếng với cá chìa vôi. Cá chìa vôi là loại cá nước lợ, gọi chìa vôi vì trên lưng nó mọc ra một cái kỳ dài giống như cái chìa vôi. Món cá nầy vừa làm gỏi, vừa xào, vừa nấu cháo.

Riêng giới nhậu nhẹt từ lâu vẫn háo hức muốn tìm lại hương vị và không khí của thời khẩn hoang thì ghé qua các quán thịt rừng như quán Tri Kỷ chẳng hạn. Ở các quán nầy có đủ thứ thịt rừng, từ loài biết bay như chim, gà rừng, le le, vịt trời, dơi; loài biết bò như sấu, vích, ba ba, rùa, cua đinh, lươn, trăn, rắn, kỳ nhông, kỳ đà cho đến loài chạy nhảy như gấu, nai, mễn, heo rừng, chồn, thỏ, nhím, trúc, chuột, sóc, cóc, ếch... Rùa thì có rùa rang muối, cháo rùa, lươn thì lươn xào lăn, lươn um với rau ngổ thơm mùi thuốc dân tộc nhưng ăn khách nhất là món lẩu lươn. Chuột thì có chuột đút lò, rắn thì có món rắn xào lăn, rắn luộc xé phay hay cháo rắn hổ nấu với đậu xanh nước cốt dừa. Ếch thường được gọi nôm na là "gà đồng" thì có ếch chiên bơ rồi còn có các món cháo như cháo cóc, cháo dơi, cháo quạ. Ngoài ra ở các quán nầydân nhậu cũng có thể thưởng thức món cà-ri dê, tôm càng nướng, cá lóc nướng trui thoa mỡ hành ăn với nước mắm me, đầu cá lóc hấp vừa ngon vừa ngọt vì có độn thêm thịt bằm. Quán nhậu Biên Thùy ở Cầu Ông Lãnh có những món cá, tôm nhậu rất hấp dẫn, nhất là món cá lóc nướng trui. Dân sành ăn nhậu cho rằng cá lóc nướng trui phải nướng bằng lửa rơm và nướng theo kiểu nầy thịt của con cá ăn ngọt hơn. Còn một quán nhậu ở miệt Bình Quới, nhìn vào thực đơn có đến 45 món nhậu. Ở đây có hai món đặc biệt là cá lóc nướng ống tre và chuột Cao Lãnh nướng ngũ vị hương. Riêng cái món "Hạ Cờ Tây", nói lái là "Hạ Cầy Tơ" chắc phải chạy xuống dưới chân Cầu Kiệu hay chạy qua đường Trần Quốc Toản, xế Viện Hóa Ðạo mới có. Ở mấy chỗ nầy có đủ các món thịt cầy khoái khẩu cho dân nhậu, nào là dồi chó chấm mắm tôm, rựa mận, sườn cháy cạnh, thịt cầy hấp, luộc, xào, xương cầy xáo măng, đầu chó nấu cháo đậu xanh và đặc biệt là ăn thịt cầy phải có riềng. Loại cầy ăn thịt ngon được các tay sành ăn xếp theo thứ hạng "Nhất bạch, nhị hoàng, tam khoang, tứ đốm".

Qua đến quà vặt thì nhiều lắm, hầu hết chỗ nào cũng có, nào là cóc, ổi, xoài, me, mận, khế, chùm ruột, thơm. Cóc, ổi, khế, thơm thì chấm muối ớt, chùm ruột ăn với mắm ruốc, xoài tượng chấm nước mắm đường, me thì me chua, me ngào đường. Các món nầy không được khách chiếu cố nhiều vào buổi sáng hay buổi trưa phải đợi đến buổi chiều lúc mà các trường Gia Long, Trưng Vương, Sương Nguyệt Ánh, Bùi Thị Xuân tan học người ta sẽ thấy nó thật hấp dẫn đối với các cô. Các cô mê mấy cái món chua chua, ngòn ngọt, mằn mặn, cay cay này còn hơn là mê người tình! Nói về quà vặt, ngoài mấy món chua chua, ngòn ngọt kể trên còn có nào là chuối chiên, chuối xào dừa, chuối nướng, khoai lang luộc, khoai lang nướng, khoai lang chiên, chè bắp, chè thập cẩm, chè đậu đỏ, chè đậu xanh, chè bánh lọt, chè ba màu, chè bột khoai, chè thưng, chè bột báng, chè xôi nước, chè táo xọn, chè khoai, chè chuối, chè sen, chè hột me, kẹo kéo bán cùng gỏi cuốn, bì cuốn, bánh khọt, bánh cóng. Về nước uống, nước mía là món giải khát được nhiều người ưa chuộng nhất và ở ngả tư nào người ta cũng thấy có xe nước mía, nhưng ngon nhất và đông nhất là ở Lê Văn Duyệt ngó xế qua tòa Ðại sứ Gia Nã Ðại. Nước dừa, sinh tố, kem thì ngự trị ở Hồ Con Rùa. Khi màn đêm buông xuống, ta có thể ra Bến Bạch Ðằng ngồi ăn hột vịt lộn, khô mực, khô cá thiều, có cả bắp nấu, bắp nướng thoa mỡ hành hay chuối nướng, mía hấp. Tối thèm đồ biển như cua, nghêu, sò, ốc, hến thì đến Ðào Duy Từ, ngả sáu Nguyễn Tri Phương. Ở đây có cả ốc gạo, ốc len xào dừa, ốc nhồi hấp lá gừng. Nói về ốc, có hàng bún ốc trong hẻm Kỳ Ðồng mỗi ngày tiêu thụ gần một tạ ốc. Muốn ăn cháo khuya thì có cháo thịt, cháo cá, cháo lòng, cháo huyết, cháo gà, cháo vịt, cháo bồ dục, cháo bào ngư, cháo thập cẩm tại một tiệm ở gần rạp Hào Huê.

Trời đã về khuya, ai thích nghe nhạc thì đến các quán nhạc mọc khắp Sài Gòn nào Quán Gió, Quán Mây, Quán Chiều, Quán Thu, Quán Diễm, Quán Hằng... với các cô thâu ngân và chiêu đãi viên vừa đẹp vừa duyên dáng thấy muốn trồng "cây si". Quán nhạc trước ngày Sài Gòn đổi chủ là nơi hội tụ của trai thanh gái lịch, nơi thu hút giới trẻ, sinh viên, học sinh và giới kaki, hẹn hò nhau đến uống cà-phê, ăn chè, uống sinh tố vừa nghe nhạc êm dịu vừa thủ thi rù rì tâm tình với nhau bằng những lời ngọt như đường như mật làm rung động những con tim mới biết yêu. Ngoài ra, một đôi khi người ta cũng có thể bắt gặp một vài đối tượng râu tóc dài thườn thượt, trông rất lập dị, có vẻ là đệ tử của nữ sĩ Francoise Saga hay Jean Paul Sartre, cha đẻ của triết thuyết hiện sinh. Còn nếu không thích những quán nhạc mà là dân ghiền cà-phê thì hãy đến cà-phê Năm Dưỡng ở đường Nguyễn Thiện Thuật thông qua Lý Thái Tổ. Cà-phê phải đậm, đắng, sệt mới ngon và cà-phê Năm Dưỡng có đủ những đặc tính đó cho nên, bảo đảm uống một ly cà-phê đen đá ở đây là "phê" ngay.

Ngày Xuân góp nhặt dông dài,

Mua vui cũng được một vài trống canh.

(Lẩy Kiều)

Kính Chúc Quý Ðộc Giả Năm Mới Vui Tươi-An Khang-Thịnh-Vượng.

LÊ THƯƠNG

Richmond-Virginia -

Tết Con Chuột-2008

(DÐHTD)

Nhắc lại chuyện Sài Gòn xưa mà không nhắc chuyện "Sài-Gòn Ăn" là một điều thiếu sót bởi vì ngay từ thuở những người đến lập nghiệp đầu tiên và tạo nên một Sài-Gòn văn minh, phồn thịnh, sầm uất thì cái ăn, cái mặc đã là những cái đi đầu. "Văn hóa ẩm thực" của Sài Gòn không mang sắc thái cầu kỳ như Hà Nội hay nặng tính trình diễn cung đình như Huế mà mang đặc trưng thực dụng, bình dân, mộc mạc và đậm đà.

Trước ngày Sài Gòn đổi chủ, sáng sớm thức dậy, nếu là nhà ở trong hẻm thì người ta nghe những tiếng rao hàng lanh lảnh của các hàng quà, hàng xôi. Xôi có đủ cả mặn lẫn ngọt như xôi thịt, xôi gà, xôi lạp xưởng, xôi ruốc, xôi nếp thang, xôi gấc, xôi dừa, xôi bắp, xôi vò, xôi đậu xanh, xôi đậu phụng, xôi đậu đen. ó là trong hẻm, còn ở các lề đường thì có những gánh hàng rong ăn sáng như bún riêu, cháo lòng, cháu huyết, hoặc những xe hủ tiếu mì hay những xe hàng phở bán dạo buổi sáng. Cháo huyết là món ăn bình dân, rẻ tiền. Cháo được nấu nhừ, huyết cắt vuông thành từng miếng nho nhỏ, vừa vặn với cái muỗng. Cháo huyết thường ăn với giò cháo quẩy cắt khoanh. Cái giòn, cái béo của giò cháo quẩy hòa hợp với cái bùi của cháo cộng mùi của hành, tiêu, ớt làm cho tô cháo đậm đà, thơm phức ngon không chê được.

Nói về cà-phê buổi sáng, đối với giới bình dân, ngon nhất là ở các đầu hẻm. Uống quen lâu ngày người uống ghiền chỗ ngồi mặc dù ghế đẩu long chân, vách tường ám khói, thỉnh thoảng phải dời chỗ ngồi cho người dắt xe ra ngoài. Ở Chợ Cũ nhiều quán cà-phê trông không được sạch sẽ cho lắm nhưng vừa hừng đông đã đông khách. Riêng những ai thích điểm tâm bằng cơm buổi sáng thì có thể quá bộ xuống Võ Tánh gần Bùi Chu với nhà thờ Huyện Sĩ trong một ngõ hẻm nối dài. ặc biệt cơm tấm sườn-bì-chả thì phải xuống tận Hàm Nghi, gần Việt Nam Thương Tín. Cơm tấm ở đây ngon nhờ hột cơm ráo, rời rạc, không quá khô và nước mắm thì thật là hấp dẫn. Còn những ai thích bún chả, bún chả giò, bún thịt nướng, bún nem nướng, bún măng vịt, bún thang, bún riêu, bún mắm, bún suông, bún bì, bún bì chả giò, bún ốc, bún nước lèo, bún bò kho, bún cà-ri, bún chay hãy vào Chợ Bến Thành, có đủ cả. Muốn ăn phở thì nhiều chỗ lắm nhưng ngon và đông khách vẫn là Phở Pasteur, Phở Hòa, Phở Công Lý, Phở Nguyễn Hoàng, Phở Xe Lửa, Phở Tàu Bay, Phở Tương Lai, Phở Quyền, Phở 79 đường Võ Tánh hay Phở Hiền Vương. Ở đường Hiền Vương nổi tiếng về phở gà với những đùm trứng non vàng óng ánh thấy mà thèm. Phở có nhiều thứ như tái, chín, nạm, vè dòn, gân, sách, sụn, móng, vú bò, ngầu pín, tủy, xí quách cùng với nước béo hành chần. Nghệ thuật thưởng thức phở là khi tô phở được bưng lên, ta bèn chúi cái mũi xuống tô phở còn nghi nghút khói rồi hít một hơi dài. Mùi thơm thoang thoảng của thịt bò hòa lẫn với mùi hành, mùi hồi tạo một mùi vị nóng, cay, nồng bàng bạc khắp mũi khiến người thưởng thức chảy nước miếng. Ai thích bánh mì buổi sáng vừa nóng, vừa dòn, vừa ngon hãy ra đường Nguyễn Thiện Thuật với bánh mì jambon, paté gan, xúc xích, giò, chả hay bánh mì xá xíu, bánh mì xíu mại hoặc bánh mì lòng gà rưới nước sốt ăn quên thôi. Bánh mì ngon còn có bánh mì Như Lai ở Chợ Cũ, đặc biệt bánh mì gà ngon, nổi tiếng phải nói là Nguyễn Ngọ ở đường Trần Hưng ạo góc Cô Giang với cô hàng đẹp như mơ. Mua một ổ bánh mì mà vương vấn tơ lòng hồi nào không hay!

Hủ tiếu thì lền khên khắp Sài-Gòn, Chợ Lớn chỗ nào cũng có. Nhưng hủ tiếu ngon phải nói đến hủ tiếu Nam Vang ở Thanh Xuân trong Chợ Cũ hay Thanh Hải góc đường Bùi Viện và Trần Hưng ạo hoặc Kim Tháp đường Thành Thái. Ngoài ra còn có hủ tiếu Mỹ Tho ở quán Mỹ Tiên cũng được tiếng là ngon. Hủ tiếu ở mấy nơi nầy có thịt bằm, giá, hẹ, cải bắp thảo, tốp mỡ nên ăn dòn dòn, beo béo, thơm thơm cộng với nước lèo thật là ngon. Chợ An ông có hủ tiếu khô, còn hủ tiếu tôm cua thì ở đường Võ Duy Nguy Phú Nhuận, cả hai đều ngon và đông khách. Bánh cuốn ngon thì có bánh cuốn Hải Nàm nằm ở rạp Văn Hoa góc Cao Thắng với Trần Quý Cáp hoặc bánh cuốn Thanh Trì. Ăn bánh cuốn hay ăn bún thang phải có chút nước cà cuống mới đậm đà hương vị, còn bánh ướt tôm khô ở đường Nguyễn Tri Phương cũng khá nổi tiếng. Chợ Vườn Chuối thì có món mì gà hấp dẫn, còn Chợ Bàn Cờ thì có cháo sườn non rất ngon, nhai luôn được cả xương. Bánh canh giò heo ngon phải ra Chợ Thái Bình, gần đó là rạp Khải Hoàn có chị bún bò viên gân ăn rồi quên thôi. Về bánh bao thì có nhiều ở các tiệm Tàu, nhưng bánh bao ngon thì có bánh bao Ông Cả Cần, tức Bà Năm Sa éc ở tuốt trong Ngả Sáu Nguyễn Tri Phương. Bánh bao Ông Cả Cần to tổ chảng, sáng ăn một cái là quên luôn cơm trưa. Bánh bao xuất xứ từ người Hoa nhưng bánh bao Ông Cả Cần ăn đứt bánh bao của các tiệm Tàu. Thích tỉm sấm ngon buổi sáng phải chạy vô Chợ Lớn đến tửu lầu ình Hảo, có đủ cả bánh bao xíu mại, há cảo, hoành thánh chiên, bánh xếp nước, bánh củ cải chiên, cẳng gà chân vịt hầm thuốc Bắc, lòng bò hấp ngũ vị hương. Ngoài ra còn nhiều món điểm tâm khác như mì Quảng, bún bò Huế, bánh mì bò kho, trứng ốp-la ăn bánh mì, bánh mì cà-ri, bún chay, hủ tiếu chay... mặc tình khách lựa chọn tùy thích.

Buổi trưa, nếu ai làm biếng không muốn về nhà ăn cơm trưa thì có thể thả rề ra Hàm Nghi, Chợ Cũ gần Tòa Hòa Giải ghé quán Bà Cả ọi với món canh chua cá kho tộ không thua gì Bầu Quỳ ở Bãi Trước Vũng Tàu. Canh chua ngon là khi nào vị mặn, ngọt, chua, cay hòa hợp đúng độ. Canh chua thì có canh chua cá lóc hay cá bông lau. Cá canh chua phải chấm nước mắm nguyên chất dầm ớt cho cay ăn mới đã. Còn cá kho tộ thì hoặc cá bông lau, cá lóc, cá trê hay cá rô mề cho nước mắm vào, thêm tiêu, thêm mỡ hành kho cho đến khi nước cạn chỉ còn sền sệt rồi dùng đũa mà quẹt mới ngon. Nếu thích cơm trưa với sườn nướng, gà nướng chịu khó chạy lên bến xe Nguyễn Cư Trinh gần Cống Quỳnh. Ở đây còn có quán Thanh Sơn với những món lạp xưởng nướng, cá chiên nước mắm me hay nước mắm gừng, tàu hũ kho, canh dưa chua ăn với thịt kho tàu bằng nước dừa tươi. Về cơm trưa còn một số quán tương tự như trên mọc rải rác khắp Sài-Gòn, Chợ Lớn, Phú Lâm, Xa Cảng Miền Tây, Khánh Hội, Thị Nghè, Hàng Xanh, Ngả Tư Bảy Hiền, Lăng Cha Cả, Bà Chiểu...

 ến xế chiều lại mò xuống đường Hai Bà Trưng gần sát nghĩa trang Mạc ỉnh Chi để thưởng thức món đu đủ bò khô, sau đó ghé vào đường inh Công Tráng để ăn bánh xèo cùng nhiều món ăn chơi khác như bò nướng vỉ, bò nướng ngói, bò lá lốt, bò cuốn mỡ chài, nem nướng, chạo tôm. Bánh xèo là món đặc biệt của "Sài-Gòn Ăn" nói riêng, của Miền nói chung và dân Nam Kỳ rất khoái ăn bánh xèo. Ở đường Nguyễn Tri Phương có quán Hoa Lý, chủ nhân là người gốc gác Miền Tây rất nổi tiếng về món bánh xèo. Hoa Lý chỉ chuyên bán các món ăn Miền Nam, đứng đầu thực đơn là món bánh xèo, kế tiếp là các món chả giò, bún, chạo tôm, bì cuốn, bánh đập, bánh tằm bì. Bánh xèo được làm bằng bột gạo trộn trứng nên có mùi thơm đặc biệt. Người đứng đổ bánh múc một vá bột đổ vào cái chảo nóng trên bếp phát ra một tiếng "XÈO" lạ tai thích thú. Có lẽ bánh nầy được đặt tên một cách nôm na và đơn sơ do tiếng "xèo" vui tai nầy. Kế tiếp người đổ bánh bỏ vào chảo vài ba con tép để nguyên đầu râu ria, vài ba miếng thịt ba rọi xắt mỏng, một nhúm giá sống đoạn đậy nắp vung lại chừng vài ba phút, sau đó gấp cái bánh xèo lại làm đôi rồi cẩn thận xúc cái bánh ra dĩa. Bánh xèo ăn với nước mắm, rau thơm, xà-lách, dưa chuột có thêm cải bẹ xanh. Bánh xèo là món ăn có nhiều mỡ dễ ngán nên ăn kèm với cải bẹ xanh có vị đắng và nồng hầu kích thích vị giác hơn, khoái khẩu hơn. Thích bún bò Huế hãy đến cầu sắt a-Kao hay ngả sáu Lê Văn Duyệt và Nguyễn Thông nhưng đầy đủ những món Huế mà đúng hương vị đất thần kinh phải ghé qua quán Hương Bình nằm trên đường Cao Thắng gần ngả tư Phan Thanh Giản. Ở Hương Bình có đủ các món ăn Huế và mì Quảng. Tô mì Quảng thì có rau thơm, có cọng rau muống được chẻ thật đẹp và những lát hoa chuối được thái mỏng. Dùng đũa trộn đều tô mì vì ở dưới gói ghém những cái ngon, đó là những sợi mì Quảng màu vàng nằm lẫn với tôm thịt. Mì Quảng thuần túy chỉ có tôm thịt mà phải là loại tôm thẻ hoặc tôm đất mới ngon. Ăn mì Quảng chang nước súp vừa phải, nhiều quá mất ngon, ta có thể thêm một vài miếng ớt, một muỗng tương hay một chút nước mắm Nam Ô.

Còn bún bò Huế thì phải đi đôi với ớt, ớt phải cay xé họng, vừa ăn vừa hít hà, cay đến chảy nước mắt nước mũi, đến đổ mồ hôi trán, tuôn mồ hôi nách thì mới ngon. Có nhiều cô, nhiều bà khi ăn bún bò thì ăn một cách nhẹ nhàng, thanh thản nhưng sau khi "làm" xong một tô bún bò thì mồ hôi trán, mồ hôi nách cũng nhuể nhại như ai. Nhưng ăn đổ mồ hôi như rứa mới ngon, mới đúng phong cách văn hóa ẩm thực của con Rồng cháu Tiên. Còn một điều nữa là ăn bún bò phải ăn lúc trời nóng, trời càng nóng ăn càng ngon vì thế tô bún bò mùa đông không ngon bằng tô bún bò mùa hè.

Tối đến có bò bảy món Ánh Hồng ở cổng xe lửa số 8 bên Phú Nhuận do ông bà Lê Văn Khá sáng lập từ năm 1954. Ánh Hồng rất nổi tiếng về bò bảy món, với các món bò lá lốt, bò cuốn mỡ chài, chả đùm, cháo bò ngon không chê được. Quán lúc nào cũng đông khách, nhứt là vào những chiều Thứ Bảy và Chúa Nhật. Ngoài Ánh Hồng còn có cơm Tây ở Tài Nàm gần Chợ Cũ đường Ngô ức Kế, ào Viên ở Chợ Lớn hay cơm Ta với bò lúc lắc ở Nam Sơn góc đường Phan ình Phùng và Nguyễn Thiện Thuật. Riêng cơm Tàu, cơm thố phải vô Chợ Lớn với đủ các món ăn Quảng ông, Triều Châu, Phước Kiến, Tứ Xuyên, Thượng Hải, Hồng Kông, Bắc Kinh, giá thượng lưu tới bình dân đều có cả. Sang, đẹp, ngon mà mắc thì có ồng Khánh, Bá ạt, ại La Thiên , Ái Huê, Arc-En-Ciel. Trung lưu thì có Tân ào Viên, Mỹ Lệ Hoa, Hải Ký Mì Gia, ình Hảo. Trong số các nhà hàng Tàu kể trên, ồng Khánh nổi tiếng về heo quay, Bá ạt về đồ biển, nhất là sò huyết, Arc-En-Ciel gà gói giấy, Mỹ Lệ Hoa vịt Tứ Xuyên, Tân ào Viên gà xối mỡ, ình Hảo thì tỉm sấm. Bình dân một chút là những quán ăn Tàu nhỏ trong các con hẻm nhưng cũng thật là hấp dẫn với hủ tiếu sa-tế, hủ tiếu Triều Châu, mì khô, mì nước, mì xào thập cẩm, mì vịt tiềm. Còn ở vùng Sài-Gòn, thượng lưu, sang thì có Caravelle, Continental. Trung lưu thì có Sing Sing ở đường Phan ình Phùng hay Thanh Thế, Bô- a, La Pagode hoặc Mỹ Cảnh trên sông Sài-Gòn. Riêng Caravelle là nơi tụ tập của các tay làm chính trị, còn giới chạy "áp-phe" thì ăn dầm nằm dề ở nhà hàng Thanh Thế và dân làm báo, ký giả, nhà văn, nhà thơ thì thường lui tới, đóng đô ở Kim Sơn, Bô- a, La Pagode. Hay là muốn tránh không khí ồn ào của Sài-Gòn, thích khung cảnh yên tịnh đồng quê thì lên ường Sơn Quán nằm trong vườn cao su Thủ ức. Ngoài ra với túi tiền vừa phải nhưng không kém phong lưu, ta có thể lên cư xá Thanh a ăn vịt luộc và cháo vịt hay qua Thủ Thiêm thưởng thức món vịt Xiêm vừa tiết canh, vừa rô-ti, vừa luộc, vừa cháo, vừa nướng chao. Hoặc đi về phía Nhà Bè, từ lâu nổi tiếng với cá chìa vôi. Cá chìa vôi là loại cá nước lợ, gọi chìa vôi vì trên lưng nó mọc ra một cái kỳ dài giống như cái chìa vôi. Món cá nầy vừa làm gỏi, vừa xào, vừa nấu cháo.

Riêng giới nhậu nhẹt từ lâu vẫn háo hức muốn tìm lại hương vị và không khí của thời khẩn hoang thì ghé qua các quán thịt rừng như quán Tri Kỷ chẳng hạn. Ở các quán nầy có đủ thứ thịt rừng, từ loài biết bay như chim, gà rừng, le le, vịt trời, dơi; loài biết bò như sấu, vích, ba ba, rùa, cua đinh, lươn, trăn, rắn, kỳ nhông, kỳ đà cho đến loài chạy nhảy như gấu, nai, mễn, heo rừng, chồn, thỏ, nhím, trúc, chuột, sóc, cóc, ếch... Rùa thì có rùa rang muối, cháo rùa, lươn thì lươn xào lăn, lươn um với rau ngổ thơm mùi thuốc dân tộc nhưng ăn khách nhất là món lẩu lươn. Chuột thì có chuột đút lò, rắn thì có món rắn xào lăn, rắn luộc xé phay hay cháo rắn hổ nấu với đậu xanh nước cốt dừa. Ếch thường được gọi nôm na là "gà đồng" thì có ếch chiên bơ rồi còn có các món cháo như cháo cóc, cháo dơi, cháo quạ. Ngoài ra ở các quán nầydân nhậu cũng có thể thưởng thức món cà-ri dê, tôm càng nướng, cá lóc nướng trui thoa mỡ hành ăn với nước mắm me, đầu cá lóc hấp vừa ngon vừa ngọt vì có độn thêm thịt bằm. Quán nhậu Biên Thùy ở Cầu Ông Lãnh có những món cá, tôm nhậu rất hấp dẫn, nhất là món cá lóc nướng trui. Dân sành ăn nhậu cho rằng cá lóc nướng trui phải nướng bằng lửa rơm và nướng theo kiểu nầy thịt của con cá ăn ngọt hơn. Còn một quán nhậu ở miệt Bình Quới, nhìn vào thực đơn có đến 45 món nhậu. Ở đây có hai món đặc biệt là cá lóc nướng ống tre và chuột Cao Lãnh nướng ngũ vị hương. Riêng cái món "Hạ Cờ Tây", nói lái là "Hạ Cầy Tơ" chắc phải chạy xuống dưới chân Cầu Kiệu hay chạy qua đường Trần Quốc Toản, xế Viện Hóa ạo mới có. Ở mấy chỗ nầy có đủ các món thịt cầy khoái khẩu cho dân nhậu, nào là dồi chó chấm mắm tôm, rựa mận, sườn cháy cạnh, thịt cầy hấp, luộc, xào, xương cầy xáo măng, đầu chó nấu cháo đậu xanh và đặc biệt là ăn thịt cầy phải có riềng. Loại cầy ăn thịt ngon được các tay sành ăn xếp theo thứ hạng "Nhất bạch, nhị hoàng, tam khoang, tứ đốm".

Qua đến quà vặt thì nhiều lắm, hầu hết chỗ nào cũng có, nào là cóc, ổi, xoài, me, mận, khế, chùm ruột, thơm. Cóc, ổi, khế, thơm thì chấm muối ớt, chùm ruột ăn với mắm ruốc, xoài tượng chấm nước mắm đường, me thì me chua, me ngào đường. Các món nầy không được khách chiếu cố nhiều vào buổi sáng hay buổi trưa phải đợi đến buổi chiều lúc mà các trường Gia Long, Trưng Vương, Sương Nguyệt Ánh, Bùi Thị Xuân tan học người ta sẽ thấy nó thật hấp dẫn đối với các cô. Các cô mê mấy cái món chua chua, ngòn ngọt, mằn mặn, cay cay này còn hơn là mê người tình! Nói về quà vặt, ngoài mấy món chua chua, ngòn ngọt kể trên còn có nào là chuối chiên, chuối xào dừa, chuối nướng, khoai lang luộc, khoai lang nướng, khoai lang chiên, chè bắp, chè thập cẩm, chè đậu đỏ, chè đậu xanh, chè bánh lọt, chè ba màu, chè bột khoai, chè thưng, chè bột báng, chè xôi nước, chè táo xọn, chè khoai, chè chuối, chè sen, chè hột me, kẹo kéo bán cùng gỏi cuốn, bì cuốn, bánh khọt, bánh cóng. Về nước uống, nước mía là món giải khát được nhiều người ưa chuộng nhất và ở ngả tư nào người ta cũng thấy có xe nước mía, nhưng ngon nhất và đông nhất là ở Lê Văn Duyệt ngó xế qua tòa ại sứ Gia Nã ại. Nước dừa, sinh tố, kem thì ngự trị ở Hồ Con Rùa. Khi màn đêm buông xuống, ta có thể ra Bến Bạch ằng ngồi ăn hột vịt lộn, khô mực, khô cá thiều, có cả bắp nấu, bắp nướng thoa mỡ hành hay chuối nướng, mía hấp. Tối thèm đồ biển như cua, nghêu, sò, ốc, hến thì đến ào Duy Từ, ngả sáu Nguyễn Tri Phương. Ở đây có cả ốc gạo, ốc len xào dừa, ốc nhồi hấp lá gừng. Nói về ốc, có hàng bún ốc trong hẻm Kỳ ồng mỗi ngày tiêu thụ gần một tạ ốc. Muốn ăn cháo khuya thì có cháo thịt, cháo cá, cháo lòng, cháo huyết, cháo gà, cháo vịt, cháo bồ dục, cháo bào ngư, cháo thập cẩm tại một tiệm ở gần rạp Hào Huê.

Trời đã về khuya, ai thích nghe nhạc thì đến các quán nhạc mọc khắp Sài Gòn nào Quán Gió, Quán Mây, Quán Chiều, Quán Thu, Quán Diễm, Quán Hằng... với các cô thâu ngân và chiêu đãi viên vừa đẹp vừa duyên dáng thấy muốn trồng "cây si". Quán nhạc trước ngày Sài Gòn đổi chủ là nơi hội tụ của trai thanh gái lịch, nơi thu hút giới trẻ, sinh viên, học sinh và giới kaki, hẹn hò nhau đến uống cà-phê, ăn chè, uống sinh tố vừa nghe nhạc êm dịu vừa thủ thi rù rì tâm tình với nhau bằng những lời ngọt như đường như mật làm rung động những con tim mới biết yêu. Ngoài ra, một đôi khi người ta cũng có thể bắt gặp một vài đối tượng râu tóc dài thườn thượt, trông rất lập dị, có vẻ là đệ tử của nữ sĩ Francoise Saga hay Jean Paul Sartre, cha đẻ của triết thuyết hiện sinh. Còn nếu không thích những quán nhạc mà là dân ghiền cà-phê thì hãy đến cà-phê Năm Dưỡng ở đường Nguyễn Thiện Thuật thông qua Lý Thái Tổ. Cà-phê phải đậm, đắng, sệt mới ngon và cà-phê Năm Dưỡng có đủ những đặc tính đó cho nên, bảo đảm uống một ly cà-phê đen đá ở đây là "phê" ngay.

Ngày Xuân góp nhặt dông dài,

Mua vui cũng được một vài trống canh.

(Lẩy Kiều)

Kính Chúc Quý Ðộc Giả NĂM MỚI VUI TƯƠI-AN KHANG-THỊNH-VƯỢNG.

LÊ THƯƠNG

Richmond-Virginia - Tết Con Chuột-2008